Jest metodą diagnostyczną stosowaną w ginekologii od 1941r. Opiera się ona na fizjologicznej właściwości złuszczania się komórek nabłonkowych nabłonka wielowarstwowego płaskiego pokrywającego pochwę i część pochwową szyjki macicy. Materiały do badania pobiera się z tych okolic za specjalnej szczoteczki sięgającej w głąb kanału szyjki. W uzyskanym rozmazie stwierdza się komórki nabłonkowe, a także krwinki czerwone i komórki odczynu zapalnego.

od 2005 roku w programie profilaktyki raka szyjki macicy nastąpiła zmiana systemu oceny cytologicznej. Najpierw wykonywany jest test na obecność wirusa HPV, w przypadku wyniku pozytywnego wykonywana jest dodatkowo cytologia płynna, która kieruje pacjentki do pogłębionego.